Historia Sambo sięga jeszcze czasów sprzed rewolucji rosyjskiej. Od dawien dawna, jak w każdym miejscu na Ziemi, tak i ludziom zamieszkującym rozległe tereny carskiej Rosji, znane były rozmaite formy walki.
Szczególnie popularne były wszelkie odmiany zapasów, a więc walk za pomocą chwytów, duszeń, dźwigni. Jak więc dzisiaj byśmy powiedzieli, używając tego modnego ostatnio słowa, grapplingu.
W Rosji, podobnie jak w innych częściach Europy i Azji, tradycje walki wręcz przekazywano w rodzinach i klanach z pokolenia na pokolenie. Umiejętności te doskonalono następnie podczas walk – zarówno tych z ustalonymi regułami, jak i starć bez żadnych zasad.
Doświadczenia poszczególnych szkół walki nie były udostępniane ludziom spoza kręgu, a wręcz przeciwnie, utrzymywane w głębokiej tajemnicy.
Rozwój Sambo po rewolucji rosyjskiej
Sytuacja zmieniła się diametralnie po rewolucji rosyjskiej, gdy w Armii Czerwonej wprowadzono obowiązkowe szkolenie z walki wręcz. Wtedy też zaczęli pojawiać się instruktorzy specjalizujący się w różnych stylach walki. Ponieważ wiedza, której nauczali, stała się szeroko dostępna, rozpoczęto jej systematyzację. Poszczególne systemy łączono w spójną całość, tworząc jednolity program szkoleniowy. W procesie tym brało udział wielu specjalistów, w tym eksperci od chwytów (grapplingu), uderzeń oraz walki nożem.
Zaczęto systematycznie uczyć żołnierzy metod walki bez broni. Szczególnym treningiem objęto oddziały specjalne (komandosów) oraz jednostki NKWD (przede wszystkim oficerów). Plotka głosi, iż znamienita większość technik została niechlubnie przetestowana na skazańcach.
Pionierzy i współtwórcy Sambo
W latach dwudziestych i wczesnych latach trzydziestych XX wieku, bardzo aktywnie działało wielu pionierów i współtwórców dzisiejszego Sambo. Najbardziej znane nazwiska z tamtego okresu to (wg. pisowni angielskiej) Oznobishin, Solonevich, Oshchepkov, Spiridonov.
Oznobishin był artystą cyrkowym. W roku 1915 brał udział w pierwszych Mistrzostwach Moskwy w boksie. W latach 1918-26 służył w armii czerwonej nauczając żołnierzy boksu. W 1930 opublikował książkę “Sztuka bojowej walki wręcz”, natomiast w roku 1941 został aresztowany i zesłany na pięć lat do Kazachstanu.
Inny znany instruktor - Solonevich rozwijał swoją koncepcje walki w oparciu o boks i amerykańskie zapasy - napisał nawet książkę zatytułowaną “Samoobrona i atak bez broni”.
Z kolei Spiridonov, oficer w starej armii carskiej, po wojnie rosyjsko-japońskiej 1904-1905 trenował japońskie jiu-jitsu. Następnie udoskonalał ten system i po I Wojnie Światowej, w latach dwudziestych, szkolił w ZSRR policjantów, ochroniarzy, agentów, oficerów NKWD i tak zwanych sabotażystów.
Za najbardziej znanego współtwórcę Sambo uważa się wspomnianego wyżej Oshchepkova, który urodził się na Sachalinie - w owym czasie wyspie japońskiej.
Oshchepkov trenował judo w słynnym Kodokan judo, gdzie zdobył stopień drugi dan. W latach dwudziestych nauczał tego systemu modyfikując go pod kątem skuteczności i wszechstronności. Na swoje nieszczęście jednak Oshchepkov nie ukrywał japońskich korzeni swego systemu, co przy ówczesnych stosunkach politycznych i panującym systemie komunistycznym, spowodowało iż został uznany za japońskiego szpiega i zamordowany.
Jego następca Kharlampiev kontynuował dzieło mistrza, systematycznie udoskonalając i dostosowując system do potrzeb walki realnej. Zaczęto już wówczas coraz częściej używać nazwy Sam lub Sambo.
Ustanowienie Sambo jako systemu
Generalnie uważa się, chodź zdania są podzielone, iż Sambo narodziło się de facto po wojnie rosyjsko - japońskiej z 1930 roku. Organizując liczne walki w obozach jenieckich, przy udziale zawodników rodzimych oraz z Japonii, wyciągano z nich wnioski, zaczęto systematyzować wszelkie poprzednie doświadczenia wymienionych mistrzów oraz wielu innych mniej znanych fighterów, instruktorów, nauczycieli. Wiele technik zaczerpnięto z zapasów narodów wschodniej części Europy oraz Azji.
16 października 1938 roku rozkazem Stalina oficjalnie powstał system Sambo, oparty na przebogatych doświadczeniach wyniesionych z pól bitewnych, walk ulicznych, sportowych, bez zasad.
Tak powstałe w 1938 roku Sambo było usystematyzowanym połączeniem technik japońskiego jiu jitsu, judo, amerykańskich zapasów, francuskiego savate, angielskiego boksu oraz technik dziś mało znanych stylów walki ludów zamieszkujących przeolbrzymie tereny Rosji, a wiec np. gruzińskiego czidaoba, styli armeńskich, azerskich, uzbeckich (Kurasz), tatarskich (kuresz), kazachskich (kures), tuwańskich (lamakjuresz), buriackich (buhe barildaan) oraz stylów czysto słowiańskich kultywowanych przez stulecia, a dających zaczątek późniejszym specyficznym odmianom rosyjskich militarnych systemów walki, które to odmiany militarnego Sambo, wraz z powstałym sportem Sambo, rozwijane są do dziś.
Sambo Bojowe (Bojewoje Sambo)
Sambo Bojowe (Bojewoje Sambo) jest rozszerzoną formułą walki w stosunku do Sambo Sportowego, gdyż oprócz Barby/Grapplingu (a więc chwytów), obejmuje także uderzenia w stójce i w parterze oraz niewystępujące w formule zawodów Sambo sportowego duszenia. W Sambo Bojowym dozwolone są rzuty i obalenia, dźwignie na ręce, nogi i kręgosłup, duszenia, uderzenia w stójce i w parterze, w tym uderzenia łokciem i kolanem.
Strój zawodników jest taki sam jak w Barbie, lecz zawodnicy wyposażeni są ponadto w kaski i niewielkie rękawiczki (“pieciatki”) chroniące palce przed uszkodzeniem przy zadawaniu ciosów.
Reguły Sambo Bojowego są bardzo wszechstronne, dzięki czemu dają możliwość startów również zawodnikom/przedstawicielom innych stylów, a jednocześnie naturalnie przygotowują Sambistów do walk między stylowych (MMA).
Jak wspomniano wcześniej, Sambo Bojowe (Bojewoje Sambo) jest rozszerzoną formułą walki w stosunku do Sambo Sportowego. Obejmuje ono pełne spektrum technik Sambo Sportowego (rzuty, dźwignie, trzymania - choć te ostatnie mają mniejsze znaczenie), ale dodaje kluczowe elementy:
- Uderzenia: Dozwolone są ciosy pięściami, kopnięcia, uderzenia kolanami i łokciami, zarówno w stójce, jak i w parterze (tzw. ground-and-pound).
- Duszenia: W przeciwieństwie do Sambo Sportowego, w formule bojowej dozwolone są techniki duszeń.
- Dźwignie: Poza dźwigniami na ręce i nogi, w niektórych odmianach mogą być dopuszczalne również techniki na kręgosłup (choć często z ograniczeniami w zawodach sportowych).
Celem jest jak najszybsze i najskuteczniejsze zneutralizowanie przeciwnika, co odzwierciedla militarne korzenie tej odmiany.
Sambo Sportowe – zasady i charakterystyka
Obok nurtu bojowego, niezwykle ważną i popularną gałęzią jest Sambo Sportowe (często nazywane po prostu Sambo lub Borba Sambo - “Walka Sambo”). Koncentruje się ono na technikach zapaśniczych – rzutach, trzymaniach i dźwigniach na stawy. Kluczową różnicą w porównaniu do Judo jest dopuszczenie szerokiego wachlarza dźwigni na nogi, przy jednoczesnym zakazie stosowania duszeń. Walka toczy się na macie (tatami), a zawodnicy starają się uzyskać przewagę punktową lub wygrać przed czasem.
Punkty przyznawane są za:
- Rzuty: w zależności od amplitudy, dynamiki i pozycji, w jakiej ląduje przeciwnik (np. na bok, na plecy) oraz czy rzucający utrzymał pozycję stojącą. Skala punktów zazwyczaj obejmuje 1, 2 lub 4 punkty.
- Trzymania: utrzymanie przeciwnika na plecach przez określony czas (np. 10 sekund za 2 punkty, 20 sekund za 4 punkty).
- Aktywność i pasywność: kary mogą być przyznawane za unikanie walki.
Walkę można wygrać przed czasem przez:
- Czysty rzut: wykonanie technicznego rzutu, po którym przeciwnik ląduje na plecy, a rzucający pozostaje w pozycji stojącej (często nagradzane jako zwycięstwo natychmiastowe lub najwyższą liczbą punktów).
- Poddanie: zmuszenie przeciwnika do poddania się poprzez zastosowanie bolesnej dźwigni na staw (ręki lub nogi).
- Przewagę punktową: osiągnięcie określonej przewagi punktowej nad przeciwnikiem (np. 8 lub 12 punktów, w zależności od regulaminu).
Sambo Sportowe jest dynamiczną dyscypliną wymagającą siły, techniki, szybkości i myślenia taktycznego.
Strój i wyposażenie w Sambo
Standardowy strój zawodnika Sambo (zarówno sportowego, jak i bojowego jako baza) składa się z:
- Kurtka (Куртка): podobna do judogi, ale z “pagonami” na ramionach ułatwiającymi chwyty oraz otworami na pas. W zawodach jeden zawodnik nosi kurtkę czerwoną, a drugi niebieską.
- Pas (Пояс): zazwyczaj w kolorze kurtki, przewleczony przez szlufki. Kolor pasa w Sambo tradycyjnie nie oznaczał stopnia zaawansowania, jak w wielu sztukach japońskich.
- Spodenki (Шорты): krótkie spodenki sportowe, również w kolorze czerwonym lub niebieskim, dopasowane do kurtki.
- Buty (Самбовки): specjalne, miękkie buty zapaśnicze z cienką podeszwą, chroniące stopy i kostki, a jednocześnie pozwalające na dobre czucie podłoża.
W Sambo Bojowym zawodnicy dodatkowo używają sprzętu ochronnego:
- Rękawice: otwarte rękawice (typu MMA, “pieciatki”), umożliwiające zarówno zadawanie ciosów, jak i chwytanie.
- Kask: chroniący głowę, często z kratą lub osłoną na twarz.
- Ochraniacze na golenie: chroniące piszczele.
- Ochraniacz na krocze: obowiązkowy dla mężczyzn.
- Ochraniacz na zęby: zalecany lub obowiązkowy.
System stopni i klasyfikacji
Tradycyjny system Sambo nie opierał się na kolorowych pasach w stylu japońskim. Zamiast tego, w ZSRR i krajach postsowieckich stosowano Jednolity System Klasyfikacji Sportowej, obejmujący tytuły takie jak:
- Mistrz Sportu Klasy Międzynarodowej (Мастер спорта международного класса - МСМК)
- Mistrz Sportu (Мастер спорта - МС)
- Kandydat na Mistrza Sportu (Кандидат в мастера спорта - КМС)
- Stopnie sportowe (I, II, III klasa sportowa)
- Stopnie młodzieżowe
System ten opiera się na osiągnięciach w zawodach sportowych na różnych szczeblach (od lokalnych po międzynarodowe). Choć niektóre kluby i federacje, zwłaszcza poza Rosją i dla dzieci, mogą wprowadzać systemy kolorowych pasów dla celów motywacyjnych, nie jest to tradycyjny element Sambo.
Metodyka treningu Sambo
Trening Sambo jest wszechstronny i obejmuje:
- Rozgrzewkę i kondycję: intensywne ćwiczenia ogólnorozwojowe, siłowe, wytrzymałościowe, gibkościowe i koordynacyjne. Duży nacisk kładzie się na siłę chwytu i wytrzymałość zapaśniczą.
- Technikę (отработка): nauka i doskonalenie rzutów, dźwigni, trzymań (w Sportowym), uderzeń i duszeń (w Bojowym). Ćwiczenia wykonywane są zarówno indywidualnie (np. pady, poruszanie się), jak i w parach (np. wejścia do technik - uchikomi, kontrataki).
- Walki szkoleniowe (борьба, спарринг): randori lub sparingi zadaniowe oraz walki swobodne, pozwalające na zastosowanie technik w warunkach zbliżonych do zawodów.
- Taktykę: nauka strategii walki, wyboru odpowiednich technik w zależności od przeciwnika i sytuacji na macie.
- Przygotowanie psychiczne: budowanie odporności na stres, determinacji i woli walki.
Struktura Organizacyjna i Rozwój Międzynarodowy
Głównym organem zarządzającym Sambo na świecie jest Międzynarodowa Federacja Sambo (FIAS - Fédération Internationale de Sambo), uznawana przez Międzynarodowy Komitet Olimpijski (MKOl). FIAS odpowiada za standaryzację przepisów, organizację Mistrzostw Świata, Mistrzostw Kontynentalnych (Europa, Azja, Afryka, Pan-Ameryka) oraz Pucharów Świata. Sambo jest obecne na wielu międzynarodowych imprezach multi-sportowych, takich jak World Combat Games czy European Games. FIAS i krajowe federacje aktywnie działają na rzecz dalszej popularyzacji Sambo i dążą do włączenia tej dyscypliny do programu Igrzysk Olimpijskich, co jest długoterminowym celem społeczności Sambo.
Sambo a MMA
Czym jest MMA? Nazwa MMA oznacza po angielsku “mieszane sztuki walki”. Nie jest to styl walki, ale formuła, w której każdy trenujący walkę wręcz może się skonfrontować z innymi zawodnikami, często trenującymi odmienne sztuki walki. W formule MMA dozwolone są chwyty i uderzenia zarówno w stójce jak i w parterze, co daje możliwość startu zawodnikom/przedstawicielom różnych stylów.
Sambiści z olbrzymim powodzeniem startują we współczesnych zawodach MMA, a najbardziej znane nazwiska to: Taktarov (zwycięzca UFC), Zinowiew, Ilouchin, Kharitanow. Sambo trenuje też kick boxer Vovczanczin oraz mistrz świata Sambo Bojowego z 2005 roku, Fedor Emalienko, który po pojedynkach z najlepszymi, jest wielokrotnym mistrzem wagi ciężkiej turnieju walk “Pride” (między innymi wygrane dwie walki z Brazylijczykiem Antonio “Minotauro” Nogueirą, wygrana walka z Chorwatem Mirko “Crocopem” Filipowiczem.
SAMBO - FAQ
Skąd wywodzi się Sambo?
Sambo wywodzi się z Związku Radzieckiego, a jego korzenie sięgają początków XX wieku. Powstało na bazie tradycyjnych sztuk walki narodów ZSRR, japońskiego judo i jiu-jitsu oraz innych systemów walki.
Kto jest uważany za twórcę Sambo?
Za twórców Sambo uznaje się kilku specjalistów, m.in. Wasilija Oszczepkowa i Anatolija Charlampijewa, którzy odegrali kluczową rolę w systematyzacji i rozwoju tej sztuki walki.
Czym różni się Sambo sportowe od bojowego?
Sambo sportowe koncentruje się na rzutach, chwytach i trzymaniach. Sambo bojowe obejmuje również uderzenia, kopnięcia, duszenia i techniki walki bronią.
Jakie jest powiązanie między Sambo a MMA?
Sambo jest uważane za doskonałą bazę do walk MMA ze względu na swoją wszechstronność i efektywność w walce wręcz.
Którzy znani zawodnicy MMA wywodzą się z Sambo?
Wielu utytułowanych zawodników MMA ma korzenie w Sambo, m.in. Fiodor Jemieljanienko, Oleg Taktarow i Sergiej Charitonow.
Czy istnieją organizacje promujące Sambo?
Tak, m.in. Międzynarodowa Federacja Sambo (FIAS), która reguluje i promuje Sambo na całym świecie. Organizuje mistrzostwa świata i inne międzynarodowe zawody.
Historia boksu – od antycznych korzeni do współczesnych ringów
Combat – militarne systemy walki
Sanda – poznaj zasady i techniki chińskiego boksu
Systema – rosyjski system walki wręcz
Hapkido – koreańska sztuka samoobrony dla wymagających pasjonatów
