Su-35 Flanker-E – rosyjski myśliwiec przewagi powietrznej nowej generacji

Su-35S Flanker-E to najbardziej zaawansowany seryjny myśliwiec w arsenale rosyjskich Sił Powietrzno-Kosmicznych (WKS). Maszyna łączy supermanewrowalność dzięki wektorowaniu ciągu z potężnym radarem Irbis-E o zasięgu wykrywania do 400 km, co czyni ją jednym z najgroźniejszych myśliwców generacji 4++ na świecie. Od 2014 roku Su-35S przeszedł chrzest bojowy w Syrii i na Ukrainie, stając się jednocześnie obiektem intensywnego zainteresowania ze strony zagranicznych nabywców – od Chin po Algierię.

Historia i rozwój programu Su-35

Korzenie Su-35 sięgają końca lat 80., kiedy biuro konstrukcyjne Suchoja rozpoczęło prace nad głęboką modernizacją Su-27 Flanker. Pierwsza wersja, oznaczona Su-35 (Su-27M), była maszyną z kanarami i analogową awioniką, która nigdy nie weszła do produkcji seryjnej. Dopiero na początku XXI wieku rozpoczęto program całkowicie nowej maszyny, oznaczonej wewnętrznie jako T-10BM, która otrzymała oznaczenie Su-35S.

Od Su-27M do Su-35S – ewolucja konstrukcji

Oryginalny Su-35 z lat 90. był tak naprawdę głęboką modyfikacją platformy Flanker, wyposażoną w kanary (małe skrzydełka przed skrzydłem głównym) i zmodernizowany radar N011. Maszyna ta posłużyła jako demonstrator technologii, ale nie przekonała rosyjskich sił powietrznych do zakupu. Przełom nastąpił w 2003 roku, kiedy Suchoj zaproponował całkowicie przeprojektowaną wersję bez kanarów, z nową awioniką cyfrową i silnikami z wektorowaniem ciągu.

Pierwszy prototyp Su-35S (nr 901) wzniósł się w powietrze 19 lutego 2008 roku z lotniska w Żukowskim. Dostawy seryjne do WKS rozpoczęły się w 2014 roku, a łącznie Rosja zamówiła ponad 100 egzemplarzy. Program Su-35S stanowi most technologiczny między klasycznymi myśliwcami czwartej generacji a maszyną piątej generacji Su-57.

FIG_01 // VISUAL_REF

Dane techniczne i osiągi Su-35S

Su-35S to ciężki, dwusilnikowy myśliwiec wielozadaniowy o imponujących parametrach. Konstrukcja opiera się na zmodyfikowanym płatowcu Su-27, ale z wzmocnioną strukturą o resurcie 6000 godzin lotu i znacznie większym zapasie paliwa wewnętrznego wynoszącym 11 500 kg. Poniższa tabela przedstawia kluczowe dane techniczne maszyny.

Silniki AL-41F1S – serce supermanewrowalności

Napęd stanowią dwa silniki turbowentylatorowe Saturn AL-41F1S, każdy o ciągu 86,3 kN na sucho i 142 kN z dopalaniem. To zmodernizowana wersja klasycznego AL-31F, spokrewniona z silnikiem AL-41F1 (izdielije 117) przeznaczonym dla Su-57. Kluczową cechą AL-41F1S są dysze z wektorowaniem ciągu, których osie obrotu są skośnie ustawione – dzięki temu różnicowe odchylanie dysz pozwala generować momenty nie tylko w kanale pochylania, ale także odchylania i przechylania.

Stosunek ciągu do masy przekracza 1:1 przy normalnej masie bojowej, co przekłada się na prędkość wznoszenia ponad 280 m/s i zdolność do wykonywania figur pokracznych – od kobry Pugaczowa po kulbit. Te akrobacje nie są jedynie pokazowe. W walce manewrowej na bliskim dystansie pozwalają gwałtownie zmienić kąt natarcia i skierować nos samolotu (a więc i uzbrojenie) na cel szybciej niż konwencjonalny przeciwnik.

Radar Irbis-E i systemy awioniczne

Sercem systemu walki elektronicznej Su-35S jest radar N035 Irbis-E (Śnieżny Lampart) – potężna stacja radiolokacyjna typu PESA (Passive Electronically Scanned Array), opracowana przez instytut Tichomirowa NIIP. Irbis-E wykrywa cel o skutecznej powierzchni odbicia radarowego 3 m² z odległości do 400 km, a jednocześnie śledzi do 30 celów powietrznych i naprowadza uzbrojenie na 8 z nich równocześnie.

PESA kontra AESA – kompromis rosyjskiej konstrukcji

W odróżnieniu od zachodnich odpowiedników (F-15EX z AN/APG-82, Eurofighter z CAPTOR-E), Irbis-E jest radarem z pasywną anteną fazowaną, a nie aktywną (AESA). Oznacza to, że sygnał generuje jeden nadajnik dużej mocy zamiast setek niezależnych modułów T/R. Zaletą jest ogromna moc nadawcza (szacowana na 20 kW w trybie ciągłym), co tłumaczy rekordowy zasięg wykrywania. Wadą natomiast jest mniejsza odporność na zakłócenia i ograniczona elastyczność wiązki w porównaniu z nowoczesnymi radarami AESA.

Su-35S kompensuje to częściowo dzięki zintegrowanemu systemowi IRST (podczerwona stacja śledzenia) OLS-35, który umożliwia pasywne wykrywanie celów bez emisji radarowej. System ten jest szczególnie cenny w scenariuszach, gdzie przeciwnik dysponuje zaawansowanymi środkami walki elektronicznej lub technologią stealth.

FIG_02 // VISUAL_REF

Uzbrojenie i możliwości bojowe

Su-35S dysponuje 12 punktami podwieszenia o łącznej ładowności do 8 000 kg, co pozwala na przenoszenie szerokiego wachlarza uzbrojenia – od pocisków powietrze-powietrze krótkiego i dalekiego zasięgu, przez pociski kierowane powietrze-ziemia, po bomby korygowane. Uzbrojenie stałe stanowi 30-milimetrowe działko GSz-30-1 z zapasem 150 nabojów.

Arsenal powietrze-powietrze – od R-73 po R-37M

• R-73M (AA-11 Archer) – pocisk krótkiego zasięgu z naprowadzaniem na podczerwień, zdolny do atakowania celów pod dużymi kątami odchylenia dzięki wektorowaniu ciągu
• R-77-1 (AA-12 Adder) – pocisk średniego zasięgu z aktywnym naprowadzaniem radarowym, rosyjski odpowiednik AIM-120 AMRAAM, zasięg do 110 km
• R-27ER/ET – pociski średniego zasięgu z naprowadzaniem semi-aktywnym radarowym lub podczerwonym, skuteczne do ok. 130 km
• R-37M (AA-13 Axehead) – pocisk dalekiego zasięgu (do 300 km) przeznaczony do zwalczania samolotów AWACS, tankowców i innych celów wielkogabarytowych

Uzbrojenie powietrze-ziemia – od bomb po pociski manewrujące

W roli uderzeniowej Su-35S przenosi pociski Ch-31P i Ch-59MK do atakowania celów naziemnych i morskich, a także bomby korygowane KAB-500 i KAB-1500 z naprowadzaniem laserowym lub satelitarnym GLONASS. Podczas operacji w Syrii maszyny tego typu stosowały zarówno uzbrojenie precyzyjne, jak i niekierowane bomby FAB-500, co wskazuje na elastyczność platformy w różnych scenariuszach misyjnych.

Zastosowanie bojowe – Syria i Ukraina

Su-35S przeszedł chrzest bojowy w styczniu 2016 roku, kiedy Rosja skierowała cztery maszyny tego typu do bazy lotniczej Hmejmim w Syrii. Początkowo pełniły one głównie rolę eskorty dla bombowców Su-24 po zestrzeleniu jednego z nich przez turecki F-16 w listopadzie 2015 roku. Z czasem ich rola rozszerzyła się o misje uderzeniowe z użyciem zarówno broni precyzyjnej, jak i konwencjonalnej.

Syria – chrzest bojowy i demonstracja zdolności

W Syrii Su-35S operowały w stosunkowo komfortowych warunkach – bez poważnych zagrożeń ze strony lotnictwa przeciwnika czy nowoczesnej obrony powietrznej. Misje obejmowały osłonę powietrzną strefy operacyjnej, ataki na pozycje ugrupowań zbrojnych oraz – co istotne z perspektywy strategicznej – demonstracyjne przechwytywanie samolotów NATO zbliżających się do rosyjskiej strefy wpływów. Te operacje pozwoliły przetestować awionikę Irbis-E w warunkach realnego nasycenia elektromagnetycznego, a także sprawdzić niezawodność silników AL-41F1S w gorącym i zapylonym środowisku.

Ukraina – brutalna weryfikacja przez nowoczesną OPL

Od 2022 roku Su-35S uczestniczą w wojnie na Ukrainie, gdzie realia okazały się diametralnie inne niż w Syrii. Rosyjskie lotnictwo mierzy się z rozbudowaną i coraz lepiej wyposażoną obroną powietrzną Ukrainy, wspieraną przez zachodnie systemy – w tym zestawy Patriot PAC-3. Do połowy 2025 roku potwierdzono utratę co najmniej 8 Su-35S, choć nieoficjalne szacunki mówią o wyższych stratach. Straty te ujawniły fundamentalny problem: brak technologii stealth i podatność na nowoczesne pociski ziemia-powietrze z aktywnym naprowadzaniem radarowym.

Su-35 na tle konkurencji – porównanie z F-15EX i Eurofighterem

Porównanie Su-35S z zachodnimi odpowiednikami to jedno z najczęściej dyskutowanych zagadnień w świecie lotnictwa wojskowego. Każda z tych maszyn reprezentuje inną filozofię konstrukcyjną, a ich efektywność zależy od kontekstu taktycznego – walki manewrowej, starcia BVR (Beyond Visual Range) czy misji wielozadaniowej.

• Walka manewrowa (WVR) – Su-35S ma przewagę dzięki trójwymiarowemu wektorowaniu ciągu, które pozwala na wykonywanie figur niemożliwych dla F-15EX i Eurofightera. Jednak w nowoczesnym konflikcie walka na bliski dystans jest coraz rzadszym scenariuszem.
• Starcie BVR – tutaj przewagę przejmują zachodnie maszyny dzięki radarom AESA, lepszej integracji z sieciami C4ISR i pociskom AIM-120D o większym zasięgu skutecznym niż rosyjskie R-77-1
• Świadomość sytuacyjna – fuzja danych z wielu czujników, łączność Link 16 (NATO) i zaawansowane wyświetlacze dają zachodnim pilotom znacznie lepszy obraz pola walki niż rosyjski system zarządzania informacją

Eksport i operatorzy zagraniczni

Su-35S był jednym z flagowych produktów rosyjskiego eksportu zbrojeniowego, choć po 2022 roku program eksportowy napotkał poważne przeszkody geopolityczne. Chiny stały się pierwszym zagranicznym odbiorcą, podpisując w 2015 roku kontrakt na 24 egzemplarze o wartości szacowanej na 2 miliardy dolarów. Dostawy zrealizowano do 2019 roku, a maszyny trafiły do jednostek Ludowej Armii Wyzwolenia stacjonujących na południu kraju.

Kontrakty zrealizowane i anulowane – geopolityka eksportu

Historia eksportu Su-35S to opowieść o zderzeniu rosyjskich ambicji z zachodnią presją sankcyjną. Indonezja w 2018 roku podpisała wstępną umowę na 11 maszyn, ale zawiesiła kontrakt pod groźbą sankcji CAATSA ze strony Stanów Zjednoczonych. Podobny los spotkał egipski zamysł zakupu – Kair ostatecznie zrezygnował z Su-35S pod presją Waszyngtonu, a zamówione maszyny trafiły do Algierii, która przejęła kontrakt i rozpoczęła operowanie Su-35S w 2025 roku. Iran z kolei potwierdził finalizację zamówienia, traktując Su-35S jako istotne wzmocnienie swoich przestarzałych sił powietrznych opartych na F-14 Tomcat i MiG-29.

Su-35 Flanker-E – najczęściej zadawane pytania