Operacja Trójząb Neptuna, czyli Seal Team SIX w akcji

Elitarne operacje specjalne od dekad rozpalają wyobraźnię i budzą ogromne zainteresowanie. Operacja Trójząb Neptuna, znana pod angielską nazwą kodową Neptune Spear, jest jedną z najważniejszych i najbardziej spektakularnych akcji tego typu w XXI wieku. Jej celem, zrealizowanym 2 maja 2011 roku (czasu lokalnego w Pakistanie), było zneutralizowanie najbardziej poszukiwanego terrorysty na świecie, a jej sukces stanowił kulminację blisko dziesięcioletnich, intensywnych działań wywiadowczych prowadzonych przez CIA i dowodzonych przez Połączone Dowództwo Operacji Specjalnych (JSOC). Misja ta, przeprowadzona przez legendarną jednostkę SEAL Team SIX, nie tylko zakończyła się zabiciem Osamy bin Ladena, ale również na stałe wpisała się w historię globalnej walki z terroryzmem.

Polowanie na bin Ladena - lata przygotowań wywiadowczych

Długotrwałe polowanie na bin Ladena rozpoczęło się niemal natychmiast po atakach z 11 września 2001 roku, stając się centralnym celem amerykańskiej polityki zagranicznej. Po tym, jak lider Al-Kaidy wymknął się siłom USA podczas bitwy o Tora Bora w grudniu 2001 roku, przez lata pozostawał nieuchwytny, skutecznie ukrywając się na pograniczu afgańsko-pakistańskim. Po objęciu urzędu prezydent Barack Obama wydał dyrektywę dla ówczesnego dyrektora CIA, Leona Panetty, aby uczynić schwytanie lub zabicie bin Ladena absolutnym priorytetem.

Przełom nastąpił dopiero w 2010 roku, gdy analitycy CIA skupili swoje wysiłki na zidentyfikowaniu i śledzeniu jego najbardziej zaufanego kuriera, znanego pod pseudonimem Abu Ahmed al-Kuwaiti. To właśnie on, nieświadomie, doprowadził amerykański wywiad do celu. Śledząc jego poczynania, agenci zlokalizowali potężny, ufortyfikowany kompleks mieszkalny w Abbottabadzie, zamożnym mieście w Pakistanie, zaledwie 1,3 km od prestiżowej Pakistańskiej Akademii Wojskowej. Wszystko wskazywało na to, że jest to kryjówka bin Ladena.

Analiza kompleksu, nazywanego przez miejscowych „Waziristan Haveli”, trwała miesiącami. Wysokie na 3,7 do 5,5 metra mury zwieńczone drutem kolczastym, brak łączności telefonicznej i internetowej, a także fakt, że mieszkańcy palili swoje śmieci zamiast je wystawiać, utwierdziły CIA w przekonaniu, że w środku ukrywa się ktoś niezwykle ważny. W ramach operacji wywiadowczej agencja posunęła się nawet do zorganizowania fałszywego programu szczepień, próbując bezskutecznie pozyskać próbki DNA dzieci z posiadłości. Na podstawie tych poszlak prezydent Barack Obama 29 kwietnia 2011 roku autoryzował przygotowania do misji, której celem miało być pojmanie bin Ladena lub, w razie konieczności, jego eliminacja.

FIG_01 // VISUAL_REF

Przebieg operacji Neptune Spear krok po kroku

Akcja zabicia bin Ladena była majstersztykiem planowania i wykonania. Każdy jej element został precyzyjnie dopracowany, aby zminimalizować ryzyko i zmaksymalizować szanse powodzenia, mimo działania na terytorium obcego państwa bez jego zgody.

Plan i siły uderzeniowe

Do wykonania zadania, którym dowodził wiceadmirał William H. McRaven, szef JSOC, wyznaczono około 24 operatorów z Czerwonego Szwadronu (Red Squadron) jednostki Naval Special Warfare Development Group (DEVGRU), powszechnie znanej jako SEAL Team SIX. Wsparcie lotnicze zapewnili piloci ze 160. Lotniczego Pułku Operacji Specjalnych (SOAR) „Night Stalkers”. W skład całego zespołu, liczącego około 79 osób, wchodził również tłumacz, agenci paramilitarni z CIA oraz pies bojowy o imieniu Cairo.

Misja otrzymała oficjalną nazwę kodową Operation Neptune Spear. Sam moment ataku, w którym miano potwierdzić tożsamość celu, nosił kryptonim Operation Geronimo. Kontrowersje wokół użycia imienia wodza Apaczów jako sygnału oznaczającego schwytanie lub zabicie celu pojawiły się dopiero po ujawnieniu szczegółów operacji.

Nalot na dom bin Ladena

W nocy z 1 na 2 maja 2011 roku (około 22:30 czasu lokalnego w Afganistanie) dwa zmodyfikowane śmigłowce MH-60 Black Hawk, wyposażone w technologię stealth, wystartowały z bazy w Dżalalabadzie i wleciały niezauważone w pakistańską przestrzeń powietrzną.

Nalot na dom bin Ladena rozpoczął się około godziny 00:30 i niemal zakończył katastrofą, gdy jeden ze śmigłowców, w wyniku zjawiska znanego jako vortex ring state (stan pierścienia wirowego), potęgowanego przez wysoką temperaturę i mury kompleksu, uderzył o ziemię podczas próby zawisu nad dziedzińcem.

Mimo twardego lądowania, żaden z operatorów nie odniósł poważnych obrażeń, a zespół natychmiast przystosował się do nowej sytuacji i kontynuował misję zgodnie z planem awaryjnym. Drugi śmigłowiec wylądował bezpiecznie na zewnątrz kompleksu.

Śmierć Osamy bin Ladena i zabezpieczenie dowodów

Operatorzy wdarli się do głównego budynku, systematycznie oczyszczając kolejne pomieszczenia. Opór był niewielki, ale śmiercionośny: w domku dla gości zginął kurier Abu Ahmed al-Kuwaiti z żoną, a na parterze głównego budynku jego brat z żoną. Na pierwszym piętrze zabito syna bin Ladena, Chalida.

Po dotarciu na drugie piętro (trzecie w nomenklaturze amerykańskiej), komandosi stanęli twarzą w twarz z Osamą bin Ladenem. Według oficjalnej wersji, lider Al-Kaidy został postrzelony w głowę i klatkę piersiową, ginąc na miejscu w ciągu pierwszych 9 minut od rozpoczęcia szturmu. Jedna z jego żon, Amal, została ranna w nogę.

Cała operacja na ziemi trwała zaledwie 38 minut. Przed opuszczeniem terenu, operatorzy zabezpieczyli ogromną ilość materiałów wywiadowczych, w tym komputery, dyski twarde, płyty DVD i dokumenty. Śmierć Osamy bin Ladena została potwierdzona na miejscu, a później zweryfikowana za pomocą testów DNA na pokładzie lotniskowca USS Carl Vinson.

FIG_02 // VISUAL_REF

Los wraku śmigłowca “Stealth Hawk”

Kluczowym zadaniem zespołu po zakończeniu szturmu było zniszczenie uszkodzonego śmigłowca “Stealth Hawk”, aby uniemożliwić przejęcie jego tajnej technologii. Operatorzy podjęli próbę całkowitego zniszczenia wraku za pomocą ładunków wybuchowych. Jednak zniszczenie nie było kompletne. Szczególnie istotny był fakt, że w dużej mierze nienaruszona pozostała unikalna sekcja ogonowa śmigłowca, która stała się pierwszym naocznym dowodem dla świata na istnienie tajnego programu modyfikacji śmigłowców w technologii stealth.

Wrak został przejęty przez władze Pakistanu, które przybyły na miejsce po odlocie sił amerykańskich. Spowodowało to poważny incydent dyplomatyczny i wywiadowczy. Pojawiły się wiarygodne doniesienia i podejrzenia w kręgach wywiadowczych USA, że Pakistan zezwolił chińskim inżynierom na zbadanie wraku i pobranie próbek materiałów pochłaniających fale radarowe, zanim zgodził się go zwrócić. Ostatecznie, po intensywnych negocjacjach dyplomatycznych, pod koniec maja 2011 roku Pakistan zwrócił wrak Stanom Zjednoczonym.

Wyposażenie i technologia SEAL Team Six

Sukces operacji nie byłby możliwy bez zaawansowanego sprzętu, którym dysponowali komandosi. Ich wyposażenie stanowiło szczytowe osiągnięcie techniki wojskowej. Główne elementy ekwipunku to:

• Karabinki HK416 - niezawodna broń z tłumikami dźwięku, wyposażona w zaawansowaną optykę, w tym celowniki holograficzne EOTech i laserowe wskaźniki celu.
• Pistolety SIG Sauer P226 - broń boczna z tłumikami, używana do cichej eliminacji celów na bliskim dystansie.
• Noktowizory GPNVG-18 - charakterystyczne „czterotubusowe” gogle noktowizyjne zapewniające panoramiczne pole widzenia (97 stopni), co dawało operatorom ogromną przewagę w działaniach nocnych.
• Śmigłowce stealth - specjalnie zmodyfikowane wersje MH-60 Black Hawk, zaprojektowane w celu minimalizacji sygnatury radarowej (dzięki materiałom pochłaniającym fale i kanciastej konstrukcji), akustycznej (zmodyfikowany wirnik ogonowy) i termicznej (zaawansowane chłodzenie spalin), co pozwoliło na niewykryty lot nad terytorium Pakistanu.
• Ładunki wyważeniowe - używane do szybkiego forsowania drzwi i bram w domu bin Ladena.

Konsekwencje i kontrowersje wokół akcji zabicia bin Ladena

Zabicie Osamy bin Ladena miało ogromne skutki polityczne i symboliczne. Dla Stanów Zjednoczonych było to zamknięcie bolesnego rozdziału historii, który rozpoczął się 11 września. Akcja wzmocniła pozycję prezydenta Obamy i udowodniła skuteczność sił specjalnych w zwalczaniu globalnych zagrożeń. Jednak operacja wzbudziła również liczne kontrowersje.

Rząd Pakistanu oficjalnie potępił naruszenie swojej suwerenności, a w tajnym raporcie (tzw. Raporcie Komisji z Abbottabadu) nazwano incydent „narodowym upokorzeniem”. Rajd doprowadził stosunki amerykańsko-pakistańskie do punktu krytycznego, skutkując m.in. zawieszeniem przez USA pomocy wojskowej o wartości ok. 800 milionów dolarów i siedmiomiesięcznym zamknięciem przez Pakistan szlaków zaopatrzeniowych NATO do Afganistanu.

FIG_03 // VISUAL_REF

Kluczową nierozwiązaną kwestią pozostaje pytanie o rażącą niekompetencję lub cichy współudział pakistańskiego aparatu bezpieczeństwa w ukrywaniu terrorysty. Debatę publiczną wywołała również decyzja o pochówku ciała bin Ladena w Morzu Arabskim, co miało zapobiec stworzeniu miejsca kultu dla jego zwolenników. Dodatkowe kontrowersje zrodziły się wokół sprzecznych relacji uczestników nalotu, zwłaszcza co do tego, kto oddał decydujący strzał – co stało się tematem publicznych sporów między byłymi komandosami.

Porównanie sprzecznych relacji z operacji

Poniższa tabela przedstawia kluczowe rozbieżności między głównymi narracjami dotyczącymi operacji.

Operacja Trójząb Neptuna - najczęściej zadawane pytania